Trong y học cổ truyền, khái niệm “Thiên Quý” được dùng để mô tả nguồn tinh khí liên quan đến sự phát triển, sinh lực và khả năng sinh sản của con người. Đây là một khái niệm được nhắc đến trong tác phẩm kinh điển Hoàng Đế Nội Kinh, phản ánh sự hiểu biết của y học cổ truyền về quá trình trưởng thành và lão hóa của cơ thể.
Tác giả: TTƯT, BS Nguyễn Đức Kiệt
Thiên quý là gì?
Từ xưa đến nay, nhân dân ta đã biết, sinh, lão, bệnh, tử là quy luật của muôn loài, không ai có thể cưỡng lại được. Tuy nhiên, con người luôn luôn muốn kéo dài sự sống, kéo dài tuổi thanh xuân và tăng tuổi thọ. Người ta luôn luôn muốn tìm hiểu nguyên nhân của sự lão hóa và tìm các giải pháp khắc phục. Nhưng điều đó là rất khó.
Cách đây hàng nghìn năm, trong sách Hoàng Đế Nội kinh tố vấn của Trung Quốc đã viết: “… đến tuổi 49 ở nữ và 64 ở nam thì Thiên quý suy kiệt làm mạch Nhâm bị hư, mạch Thái xung suy yếu, mạch đạo ở hạ bộ không còn thông, cho nên hình thể bị hoại và không còn sinh con được nữa”.
Thiên Quý dưới góc nhìn hiện đại
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng khái niệm Thiên Quý có thể liên quan đến hoạt động của hệ nội tiết sinh dục trong cơ thể, đặc biệt là hormone testosterone ở nam giới.
Hormone này đóng vai trò quan trọng trong:
- sự phát triển của cơ thể
- sinh lực
- sức bền
- khả năng sinh sản.
Thiên quý là gì mà quan trọng như vậy?
Theo Đông y, Thiên quý một báu vật mà Tạo hóa (Trời) ban cho con người, là loại vật chất mới được sinh ra khi chức năng sinh lý của con người đã hoàn thiện, có tác dụng làm cho mạch Nhâm thông, mạch Thái xung thịnh, tạo ra kinh nguyệt ở nữ, làm tinh khí tràn đầy ở nam.
Tuy nhiên, ngoài 30 tuổi, Thiên quý bắt đầu suy giảm ở cả nam và nữ và nếu để tự nhiên thì đến 49 tuổi ở nữ và 64 tuổi ở nam thì Thiên quý sẽ cạn kiệt làm cho người ta già đi một cách nhanh chóng…
Theo cách diễn giải của tác giả, sự phát triển của nội tiết học đầu thế kỷ XX cung cấp một góc nhìn hiện đại để liên hệ với khái niệm Thiên Quý. Tuy nhiên, lịch sử phát hiện hormone sinh dục không được xem là việc “tìm ra Thiên Quý” theo nghĩa khoa học hiện đại. Lịch sử Y khoa ghi nhận rằng năm 1927, người ta bắt đầu chiết xuất được một hoạt chất khá tinh khiết từ tinh hoàn bò đực, chỉ cần tiêm một liều lượng nhỏ cũng đủ gây tác dụng làm “đực hóa” ở con vật. Vì thế, hoạt chất đó được gọi là “Androgen”, nghĩa là chất gây nam hóa.
Mãi sau này, khi khoa học đã phát triển, khả năng chiết xuất tốt hơn, người ta mới biết, thực ra Androgen bao gồm nhiều chất khác nhau do tinh hoàn tiết ra, trong đó chất Testosterone là chủ yếu, nhưng đều có nguồn gốc từ chất Cholesterol.
Khi nghiên cứu, các nhà khoa học thấy Testosterone gây hiện tượng dậy thì ở thiếu niên, nó giúp cơ thể tăng khả năng đồng hóa, đặc biệt là đồng hóa chất đạm, làm cho cơ thể phát triển nhanh, khung xương to khỏe, hệ cơ nở nang, săn chắc, đồng thời nó làm phát triển dương vật, tinh hoàn, túi tinh, các tuyến phụ, làm mọc lông ở nách, ở mu, làm thay đổi giọng nói và thay đổi tâm lý… và làm một thiếu niên có đầy đủ tính chất để trở thành một người đàn ông.
Nghĩa là, chính nhờ có Testosterone mà tất cả những gì được gọi là “Nam tính” ở một người đàn ông đã được hình thành.
Thiên Quý và Testosterone: cách đối chiếu của BS Nguyễn Đức Kiệt
Lưu ý khi đọc: Phần dưới đây lưu giữ cách lý giải của BS Nguyễn Đức Kiệt trong tài liệu di sản của Đông dược Phú Hà. “Thiên Quý” là khái niệm của Y học cổ truyền; testosterone là một hormone được xác định và đo lường trong Y học hiện đại. Việc đặt hai khái niệm cạnh nhau có thể giúp diễn giải, nhưng không nên hiểu rằng y học hiện đại đã xác lập Thiên Quý và testosterone là một khái niệm hoàn toàn tương đương.
Trong bài viết gốc, BS Nguyễn Đức Kiệt dùng testosterone như một cách đối chiếu hiện đại để giải thích một phần ý nghĩa của Thiên Quý ở nam giới. Cách đối chiếu này cần được đọc trong bối cảnh diễn giải Đông – Tây y của tác giả. Về Y học hiện đại, testosterone là một hormone androgen có vai trò trong phát triển đặc tính sinh dục nam, chức năng sinh sản, khối cơ, xương và nhiều quá trình sinh lý khác; còn Thiên Quý có phạm vi khái niệm trong y thư cổ rộng hơn một hormone đơn lẻ.
Quan điểm của tác giả về vai trò rộng hơn của Testosterone
Phần dưới đây phản ánh cách lập luận của BS Nguyễn Đức Kiệt trong bài viết gốc. Một số liên hệ giữa testosterone với tính cách, hành vi xã hội hoặc mức độ thành đạt không nên được hiểu là quan hệ nhân quả đã được y học hiện đại xác lập.
Sau khi tìm ra Testosterone, người ta tưởng rằng hormone sinh dục này chỉ có tác dụng đơn thuần là một hormone tình dục. Nhưng vài chục năm trở lại đây, do hormone này được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu nên người ta nhận thấy hiểu về Testosterone như trước đây quả là phiến diện và không đầy đủ.
Bởi vì Testosterone là một hormone của giới (gender) chứ không chỉ đơn thuần là hormone giới tính (sexuality).
Theo GS.TS Trần Quán Anh, một chuyên gia đầu ngành về Nam học của Việt Nam, hiện là Chủ tịch Hội Y học Giới tính Việt Nam thì “Testosterone giữ vai trò “nhạc trưởng” tác động trực tiếp lên 12 cơ chế sinh học của các bộ phận khác trong cơ thể nam giới, từ sức khỏe nền tảng như xương khớp, tim mạch, thần kinh… đến sức khoẻ sinh lý như ham muốn, chức năng cương hay khả năng sinh sản”.
Từ góc nhìn của tác giả, testosterone được dùng để lý giải rộng hơn một số đặc điểm thường được gắn với “nam tính”. Tuy nhiên, tính cách, động lực và hành vi của con người chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố sinh học, tâm lý, xã hội và văn hóa; không thể quy chúng cho nồng độ của một hormone đơn lẻ.
Bài viết gốc cũng liên hệ testosterone với xu hướng cạnh tranh, ham muốn và sự thành đạt. Đây nên được xem là quan điểm diễn giải của tác giả trong bối cảnh bài viết, không phải tiêu chí y khoa để đánh giá tính cách, năng lực, sức hấp dẫn hay khả năng thành đạt của một người.
Trong cách diễn giải của tác giả, yếu tố bẩm sinh (Tinh tiên thiên theo thuật ngữ Đông y), môi trường sống và nội tiết được đặt cạnh nhau khi bàn về sự phát triển của con người. Ở góc độ khoa học hiện đại, không thể từ nồng độ testosterone suy ra cơ hội thành đạt hoặc phẩm chất của một cá nhân.
Hình 2: Testosterone là một hormone của giới. Các lợi ích của testosterone.
Còn theo BS Đào Xuân Dũng, một chuyên gia về lĩnh vực sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục, thì trong cơ thể, hormone giới tính nam có thể được chuyển hóa thành hormone giới tính nữ và ngược lại, vì thế khó có thể đo lường được từng hormone riêng rẽ.
Nếu tiêm một lượng Testosterone – hormone giới tính nam – thì một phần của nó sẽ chuyển hóa trong cơ thể thành chất gần gũi với nó là Estrogen – hormone giới tính nữ. Tính chất này giải thích hiện tượng đôi khi con trai tuổi vị thành niên thấy vú phát triển, đó là do Testosterone tăng nhiều trong tuổi dậy thì và được chuyển hóa một phần thành estrogen làm cho vú to lên. Tác dụng chủ yếu của các hormone giới tính là bảo đảm sự phát triển của cơ thể cho phù hợp với nhiễm sắc thể (NST) giới tính và đạt được khả năng sinh sản.
Ứng dụng khái niệm Thiên Quý trong Đông dược
Trong Đông y, nhiều bài thuốc được sử dụng nhằm bồi bổ cơ thể và hỗ trợ duy trì sinh lực nam giới dựa trên nguyên lý bổ thận – ích tinh.
Một số sản phẩm Đông dược hiện nay, như Thiên Quý của Đông dược Phú Hà, được bào chế từ nhiều vị thuốc thảo dược theo kinh nghiệm cổ truyền và thường được dùng để ngâm rượu nhằm hỗ trợ bồi bổ cơ thể và duy trì sức khỏe nam giới.
COMMENTS