Cam thảo là một trong những vị thuốc được sử dụng rất phổ biến trong y học cổ truyền. Với vị ngọt, tính bình, cam thảo có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, nhuận phế, giảm ho và điều hòa các vị thuốc trong nhiều bài thuốc Đông y. Không chỉ được dùng trong các bài thuốc cổ phương, cam thảo còn được nghiên cứu rộng rãi trong y học hiện đại với nhiều tác dụng có lợi cho sức khỏe.

Tên gọi

Cam thảo còn có tên là Cam thảo Bắc, Diêm cam thảo, Sinh cam thảo, Phấn cam thảo,

Tên khoa học là Glycyrrhiza uralensis Fisch.), tuy là một vị thuốc Bắc nhưng rất thông dụng ở Việt Nam.

Đặc điểm cây cam thảo

Cam thảo là cây thân thảo sống nhiều năm, cao khoảng 50–100 cm. Cây có thân thẳng, lá kép lông chim, hoa màu tím nhạt và quả dạng đậu.

Phần được sử dụng làm thuốc chủ yếu là rễ và thân rễ của cây cam thảo. Sau khi thu hoạch, rễ được phơi hoặc sấy khô để làm dược liệu.

Cam thảo được trồng và khai thác nhiều tại các vùng như:

• Trung Quốc
• Mông Cổ
• Trung Á

Ở Việt Nam, cam thảo chủ yếu được nhập khẩu để làm dược liệu.

Tác dụng:

Có tác dụng giải độc, tả hỏa; nếu tẩm mật sao vàng (Chích cam thảo) lại có tác dụng ôn trung, nhuận phế, điều hòa các vị thuốc.

Cam thảo sống có tác dụng chữa cảm sốt, ho mất tiếng, viêm họng, mụn nhọt, đau dạ dày, tiêu chảy, tỳ vị hư nhược, kém ăn, thân thể mỏi mệt.

Trong lâm sàng, Cam thảo phối hợp với các vị thuốc khác dùng để chữa hư lao, ho lâu ngày, viêm loét dạ dày – tá tràng, cảm sốt, sốt cao điên cuồng, trúng độc, mụn nhọt, xuất huyết não, dị ứng, cao huyết áp, lỵ trực khuẩn, loạn thần kinh, nhức đầu, đau dây thần kinh, viêm rễ thần kinh, thống phong, đau cơ, cứng khớp, viêm não, mụn nhọt, viêm phế quản mạn tính, tràn khí phổi, tâm phế mạn tính, trụy tim mạch…

Bộ phận dùng

Bộ phận dùng làm thuốc là:

• Rễ và thân rễ của cây cam thảo

Dược liệu thường được:

• phơi khô
• thái lát
• hoặc tẩm mật rồi sao chế

Cam thảo sau khi chế biến có thể dùng dưới nhiều dạng như:

• cam thảo sống
• cam thảo chích mật

Tính vị và quy kinh

Theo y học cổ truyền, cam thảo có đặc tính:

• Vị ngọt
• Tính bình

Quy vào các kinh:

• Tâm
• Phế
• Tỳ
• Vị

Nhờ tính vị này, cam thảo có tác dụng điều hòa cơ thể, bổ khí, giảm đau và giải độc.

Công dụng của cam thảo theo Đông y

Trong Đông y, cam thảo được sử dụng với nhiều tác dụng khác nhau.

Thanh nhiệt và giải độc

Cam thảo thường được dùng trong các bài thuốc giúp thanh nhiệt, giải độc cơ thể. Nhờ đó có thể hỗ trợ cải thiện các triệu chứng như:

• mụn nhọt
• nhiệt miệng
• viêm họng
• dị ứng

Nhuận phế và giảm ho

Cam thảo có tác dụng nhuận phế và giảm ho, vì vậy thường được sử dụng trong các bài thuốc chữa:

• ho
• viêm họng
• viêm phế quản

Điều hòa các vị thuốc

Một trong những công dụng quan trọng của cam thảo là điều hòa các vị thuốc trong bài thuốc Đông y. Cam thảo giúp:

• giảm độc tính của một số vị thuốc
• làm hài hòa các vị thuốc
• tăng hiệu quả điều trị

Vì vậy cam thảo thường xuất hiện trong nhiều bài thuốc cổ phương.

Bổ khí và tăng cường sức khỏe

Nhờ vị ngọt và tác dụng bổ khí, cam thảo còn được sử dụng trong các bài thuốc giúp:

• tăng cường sức khỏe
• giảm mệt mỏi
• hỗ trợ phục hồi cơ thể

Công dụng của cam thảo theo nghiên cứu hiện đại

Các nghiên cứu y học hiện đại cho thấy cam thảo chứa nhiều hoạt chất có lợi như:

• glycyrrhizin
• flavonoid
• saponin

Những hoạt chất này có thể mang lại các tác dụng như:

• chống viêm
• kháng khuẩn
• bảo vệ niêm mạc dạ dày
• hỗ trợ miễn dịch

Nhờ đó, cam thảo thường được sử dụng trong các sản phẩm hỗ trợ điều trị:

• viêm họng
• viêm dạ dày
• viêm phế quản

Trong các trường hợp liên quan đến dạ dày và tá tràng, việc kết hợp các thảo dược giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày là rất quan trọng. Một số sản phẩm thảo dược như Cửu Tán của Đông dược Phú Hà được sử dụng để hỗ trợ giảm đau dạ dày, hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày tá tràng và giảm các triệu chứng trào ngược dạ dày.

Một số bài thuốc Đông y có cam thảo

Cam thảo xuất hiện trong rất nhiều bài thuốc cổ phương.

Cam thảo thang

Thành phần:

• Cam thảo
• Sinh khương

Bài thuốc này thường được dùng để:

• giảm ho
• giảm đau họng
• giảm viêm họng

Tứ quân tử thang

Thành phần gồm:

• Nhân sâm
• Bạch truật
• Phục linh
• Cam thảo

Bài thuốc có tác dụng:

• bổ khí
• tăng cường chức năng tỳ vị
• giảm mệt mỏi

Bát trân thang

Đây là bài thuốc nổi tiếng giúp:

• bổ khí huyết
• tăng cường sức khỏe
• phục hồi cơ thể suy nhược

Cam thảo trong bài thuốc có vai trò điều hòa các vị thuốc.

Lưu ý khi sử dụng cam thảo

Mặc dù cam thảo là vị thuốc khá an toàn, nhưng việc sử dụng quá nhiều cam thảo trong thời gian dài có thể gây ra một số tác dụng phụ.

Một số tác dụng không mong muốn có thể gặp:

• tăng huyết áp
• giữ nước trong cơ thể
• hạ kali máu

Do đó cần lưu ý:

• không nên dùng cam thảo kéo dài
• người bị cao huyết áp nên thận trọng khi sử dụng
• nên sử dụng theo hướng dẫn của thầy thuốc

Kết luận

Cam thảo là vị thuốc quan trọng trong y học cổ truyền với nhiều công dụng như thanh nhiệt, giải độc, nhuận phế, giảm ho và điều hòa các vị thuốc. Nhờ những đặc tính này, cam thảo được sử dụng rộng rãi trong nhiều bài thuốc Đông y cũng như trong các nghiên cứu y học hiện đại.

Tuy nhiên, để đạt hiệu quả tốt và đảm bảo an toàn, việc sử dụng cam thảo cần đúng liều lượng và theo hướng dẫn của người có chuyên môn.